Ég steig í fyrsta skipti fæti á Afríska grund núna í júní þegar ég fór í stutt ferðalag um Marokkó. Það var fyrir margra hluta sakir afar áhugavert, ekki síst fyrir opinberan starfsmann frá Íslandi sem starfar hjá Fjölmenningarsetri. En Fjölmenningarsetrið hefur það hlutverk að leiðbeina innflytjendum um hinar ýmsu breiðgötur og öngstræti íslenskrar stjórnsýslu, tryggja aðgengi að íslenskunámi og vinna gegn fordómum vegna uppruna, trúar og húðlitar, svo eitthvað sé talið. Mikill fjöldi innflytjenda frá Marokkó er á Vesturlöndum og vorum við Íslendingarnir undantekningarlaust spurðir að því hvort það væru einhverjir innflytjendur frá Marokkó á Íslandi. Þegar við tjáðum þeim að svo væri vorum við spurð hvernig þeim gengi að læra tungumálið og aðlagast. Svarið var bæði vel og illa því ég þekki til fólks sem kann nánast enga íslensku eftir margra ára búsetu og einstaklinga sem hafa lært íslensku á stuttum tíma.
Mikið ólæsi er í Marokkó, sérstaklega í sveitum landsins og mun algengara meðal kvenna en karla. Ólæsi er eitt af þeim vandamálum sem er verið að glíma við í öllum fátækari löndum heims og flyst til Vesturlanda með þeim innflytjendum sem þangað koma.
Flestir innflytjendur sem hingað hafa flutt hafa ýmist iðn- eða háskólamenntun (Heimild: Rannsókn á viðhorfum innflytjenda á Íslandi). En einhverjir hundruðir fullorðinna einstaklinga af erlendum uppruna kunna hvorki að lesa né skrifa. Innflytjendur á Íslandi eiga því ekkert annað sameiginlegt sem hópur en að íslenska er ekki þeirra móðurmál. Því er afar misjafnt hvaða aðstoð fólk þarf á að halda til að geta tekið fullan þátt í samfélaginu. Sumir eru nánast sjálfbjarga og duga þau úrræði sem eru í boði til að læra íslensku og þekkja réttindi sín og skyldur, á meðan aðrir eiga nánast ekki nokkurn möguleika á því að nálgast upplýsingar eða læra tungumálið. Málefni innflytjenda hafa skörun við alla þætti samfélagsins, þau varða mannréttindi, lýðræði, jafnrétti og þau eru líka byggðamál. Því skortur á vinnufúsum höndum undanfarin ár hefur verið leystur með því að sækja starfsfólk utan landsteinanna. Niðurstaðan er sú að ef hlutfall erlendra ríkisborgara er skoðað í sveitarfélögum landsins eru það sveitarfélögin á landsbyggðinni sem eru með langhæsta hlutfallið og eru því mestu samfélagsbreytingarnar að eiga sér stað þar. Bæði Tálknafjarðarhreppur og Eyja- og Miklaholtshreppur eru með yfir 20% íbúa af erlendum uppruna, Bolungarvík með rúm 17%, Sveitarfélagið Ölfus með rúm 14% og Hrunamannahreppur, Sandgerði, Grundafjarðarbær, Snæfellsbær og Vesturbyggð öll með yfir 12% íbúa með erlent ríkisfang. (Heimild Hagstofa Íslands árið 2009).Einnig er mjög áhugavert að skoða tölur um aðflutta umfram brottflutta íbúa eftir ríkisfangi, kyni og landsvæðum. Þá kemur í ljós að flutningsjöfnuður eru í öllum tilvikum neikvæður nema að fleiri konur af erlendum uppruna fluttu til Norðurlands vestra, á Vestfirði, til Vesturlands og Suðurnesja en fluttu frá þessum svæðum á síðasta ári, en í öllum öðrum tilvikum var fækkun.
Í upphafi kreppu gerðu margir ráð fyrir því að allir innflytjendur sem ekki hefðu vinnu í það minnsta myndu flytja úr landi en sú hefur ekki orðið raunin enda margir sem hafa keypt hér húsnæði og hafa með vinnu sinni hér á landi áunnið sér ýmis réttindi, svo sem til fæðingarorlofs og atvinnuleysisbóta, og eiga ekki að neinu að hverfa í sínu upprunalandi.
Flestir innflytjendur sem sest hafa hér að hafa flust vegna vinnu og tengsla við þá íbúa sem eru fyrir eða af einskærri forvitni fyrir landi og þjóð. Þeirra þátttaka og vinnuframlag er nauðsynlegt í þeirri uppbyggingu sem þarf að eiga sér stað í íslensku samfélagi á komandi árum.
Elsa Arnardóttir
framkvæmdastjóri Fjölmenningarseturs
